Print

Soms betaal je het meest voor dingen die gratis zijn

Binnenkort moeten vrouwen in Schotland niet meer betalen voor menstruatieproducten. Het Schotse parlement keurde onlangs een wet goed die álle vrouwen voorziet van gratis maandverbanden en tampons. Meteen sprongen enkele Vlaamse partijen, onder meer Groen en sp.a, op diezelfde kar. Maak producten gratis voor een hele bevolkingsgroep. Helaas leven we niet in een utopie waarbij de overheidsschatkist tot de nok gevuld is.

Uit een onderzoek van Dubbel Taboe blijkt dat een op de acht Vlaamse meisjes geregeld geen financiële middelen heeft om menstruatieproducten te kopen. Ongeveer vijftien procent van meisjes in armoede mist regelmatig een dag school, omdat er geen geld is voor maandverband of tampons. Vier procent van de bevraagde meisjes past vrijetijdsplannen aan uit schrik voor gênante momenten door een gebrek aan menstruatieproducten. Cijfers en procenten die in een land als België, en overigens in de hele wereld, op nul zouden moeten staan. Het zou niet mogen dat een meisje of vrouw haar plannen aanpast aan haar menstruatiecyclus. Het zou nooit mogen dat een meisje thuisblijft van school door een gebrek aan menstruatieproducten. Het gratis maken van die producten voor álle vrouwen is echter niet de oplossing.

Een op de acht vrouwen heeft geregeld geen geld voor menstruatieproducten. Dat wil zeggen dat zeven op de acht vrouwen wél over voldoende middelen beschikken om aan deze basisbehoefte te voldoen. Hierdoor hebben we geen specifieke menstruatiearmoede, maar een problematiek die kadert binnen algemene armoede. Een oplossing als maak het voor iedereen gratis klinkt nobel, maar doet meer kwaad dan goed.

Stel: de overheid biedt gratis maandverbanden aan voor alle Belgische vrouwen, alle acht op de acht vrouwen. Daarmee deel je gratis producten uit aan zeven op de acht vrouwen die dat perfect kunnen betalen. Een slechte herverdeling van schaarse middelen, het belastinggeld. Caritas Vlaanderen rekende uit dat gratis menstruatieproducten jaarlijks 9,5 miljoen euro zouden kosten. Als we die berekening volgen zou dat ongeveer neerkomen op 15 miljoen euro voor alle Belgische vrouwen. Dat wil zeggen dat 13,125 miljoen euro zou gaan naar vrouwen die momenteel geen problemen ervaren met het betalen van menstruatieproducten. Geld dat geïnvesteerd kan worden in armoedebestrijding, het échte probleem.

Naast het verkeerd investeren van overheidsgeld, heeft het uitdelen van gratis producten een nadelig gevolg op de kloof tussen arm en rijk. Als je als overheid gratis producten aanbiedt voor de hele bevolking, treedt het Mattheuseffect in werking. Een verschijnsel waarbij rijken meer of evenredig profiteren van een bepaalde regeling dan armen, terwijl die regeling net het tegenovergestelde voor ogen had. De rijken worden rijker en de armen worden armer. We passen deze theorie even toe op onze case. Acht op de acht vrouwen krijgen gratis menstruatieproducten van de overheid, maar voor slechts een op de acht is dat cruciaal. Toch betalen we met zijn allen, waaronder ook minder bedeelden, belastingen. Dat belastinggeld gaat voor zeven achtsten naar vrouwen die geen problemen hebben met het aankopen van maandverbanden en tampons. Met andere woorden: mensen die het financieel niet breed hebben, financieren via belastingen vrouwen die menstruatieproducten wel kunnen betalen. Dat geld kan beter geïnvesteerd worden in armoedebestrijding.

Daarnaast zouden logistieke verantwoordelijken ongeziene overuren maken. Ik ontwaak gemiddeld nog tweemaal in de week uit een verschrikkelijke nachtmerrie die me terugbrengt naar begin maart. Het woord lockdown doet meteen een stevig deel van de bevolking recht springen uit zijn of haar zetel. Als een stier die op een bloedrood doek afstormt. Zo overrompelden de hamsteraars de lokale Colruyt in hun zoektocht naar het waardevolle, uiterst zeldzame toiletpapier. Ik haal me voor de geest hoe die supermarkten eruit zouden zien als je dergelijk product volledig gratis in de rekken legt. Vrouwen in kampeertenten op de parking van Delhaize, loerend met een paintballgeweer om eventuele koopjesdieven neer te halen. Twee uur voor de opening staat al een drummende menigte aan de ingang. De deuren gaan eindelijk open. Nu is het ieder voor zich. Het sprinten kan beginnen. Trekken, duwen, sleuren, bijten, roepen. Apocalyptische toestanden om het laatste maandverband mee te graaien.

Uiteraard is bovenstaande passage een tikkeltje overdreven, maar het geeft meteen de hiaten in het systeem weer. Gratis producten zorgen voor hamsteraars. Maandverbanden en tampons zouden in een mum van tijd uitverkocht zijn.

Een ander voorstel waren automaten in scholen. In die automaten zouden gratis maandverbanden worden aangeboden voor de leerlingen. Ik ben voorstander van gratis maandverbanden op scholen en sportclubs, maar de bedenker van dat voorstel is volgens mij al geruime tijd niet meer op een middelbare school geweest. Natuurlijk mag geen enkel meisje school missen door een gebrek aan menstruatieproducten, maar wie denkt dat een kansarm meisje zomaar even naar een automaat toestapt om een maandverband te halen, heeft geen voeling met de realiteit. De gemiddelde puber is al beschaamd als ze een klein puistje hebben op het voorhoofd. Laat staan dat ze maandverband moeten halen in een automaat. Daarmee geven ze namelijk twee dingen toe die gevoelig liggen bij jongeren. Eén: ze menstrueren, twee: ze hebben geen geld om een maandverband te kopen.

Natuurlijk is het makkelijk roepen van de zijlijn. Natuurlijk is het makkelijker om voorstellen af te breken dan zelf antwoorden te formuleren. Mijn voorstel is om op middelbare scholen en sportclubs maandverbanden aan te bieden in de toiletten zelf. Hierdoor mist geen enkel meisje twee cruciale aspecten in hun leven: onderwijs en sport. Daarnaast hoeven ze niet met het schaamrood op de wangen een maandverband halen in een automaat. We investeren in een plan tegen armoedebestrijding. Elke vrouw moet over voldoende middelen beschikken om menstruatieproducten te kopen. Koppel daarom het uitdelen van die producten aan een eventuele uitkering. Of voeg het toe aan een voedselpakket. Die stap is laagdrempelig, omdat kansarme mensen vaak al hun weg gevonden hebben naar organisaties die hen financieel bijstaan.

Bij dergelijke problematiek mogen we geen enkele vrouw in de kou laten staan, maar een product voor iedereen gratis maken is niet de oplossing. Natuurlijk is een menstruatie een natuurlijk gegeven, iets waar vrouwen niet voor hebben gevraagd. Maar dat is honger hebben ook. De oplossing is hier ook niet om aan iedereen gratis voedsel te geven. We moeten de schaarse middelen zo optimaal mogelijk besteden zodat we kansarme vrouwen en gezinnen helpen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *